સેન્સેક્સ-નિફ્ટી બે વર્ષમાં ફરી ત્યાં જ પહોંચ્યા
નિફ્ટી 50 સપ્ટેમ્બર 2024ના અંતમાં આશરે 26,277ની વિક્રમી ટોચે પહોંચ્યો હતો. ત્યાર પછીનાં લગભગ બે વર્ષમાં તે ફરી એ જ સ્તર સુધી ચઢ્યો અને પાછો સરકી ગયો. જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં તે ટોચની આસપાસ પહોંચ્યો હતો. ત્યાર બાદ પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ સહિતની વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે તે 24,000ની નીચે સરકીને અત્યારે આશરે 23,500 પર છે, અને સેન્સેક્સ આશરે 74,900 પર. જે રોકાણકારોએ 2024ની ટોચ પર એકસાથે મોટી રકમ રોકી હતી, તેમના માટે આ બે વર્ષ સ્થિર ઊભા રહેવા જેવાં રહ્યાં.
આ 'ટાઈમ કરેક્શન' છે, ઘટાડો નહીં
'બજાર અટકી ગયું છે' તેવા સમાચારોમાં એક વાત છૂટી જાય છે. સેન્સેક્સ-નિફ્ટીનો ભાવ ભલે ન વધ્યો, પણ તેમાં સામેલ કંપનીઓની કમાણી વધતી રહી. નિફ્ટી 50ની કમાણી તાજેતરમાં 10 ક્વાર્ટરની ટોચે પહોંચી. જુલાઈ 2026 સુધીમાં નિફ્ટીનો પ્રાઈસ-ટુ-બુક રેશિયો ડિસેમ્બર 2020 પછી પહેલી વાર 3ની નીચે આવ્યો. સાદી ભાષામાં કહીએ તો, કંપનીના એ જ એક રૂપિયાના નફા માટે અત્યારે નિફ્ટીમાં બે વર્ષ પહેલાં કરતાં ઓછી કિંમત ચૂકવવી પડે છે.
નિષ્ણાતો આને 'ટાઈમ કરેક્શન' કહે છે. ભાવ ઝડપથી ઘટીને વાજબી મૂલ્ય સુધી આવવાને બદલે સ્થિર રહે છે, અને કમાણી ધીમે ધીમે તેની બરાબરી કરી લે છે. આ પ્રક્રિયા ઘટાડા કરતાં ધીમી અને ઓછી ધ્યાનાકર્ષક હોય છે. એટલે જ એવું લાગે છે કે કંઈ બનતું નથી, જ્યારે હકીકતમાં વેલ્યુએશન ફરી ગોઠવાઈ ચૂક્યું છે.
એક સપાટ આંકડો ત્રણ અલગ બજાર છુપાવે છે
સેન્સેક્સ-નિફ્ટી સ્તરે સપાટ દેખાવ ઘણી વાર અંદરની હિલચાલ છુપાવી દે છે. 2026 તેનું સ્પષ્ટ ઉદાહરણ છે. આ વર્ષે નિફ્ટી 50 આશરે 7.8% ઘટ્યો છે. એ જ ગાળામાં નિફ્ટી મિડકેપ 100 આશરે 5.1% અને નિફ્ટી સ્મોલકેપ 100 આશરે 12.5% વધ્યા. લાર્જકેપ શેર અને બાકીના બજાર વચ્ચે આટલો તફાવત નાનો નથી.
આ તફાવત વેલ્યુએશનમાં પણ દેખાય છે. ઓગસ્ટ 2026ના અંત સુધીમાં નિફ્ટી સ્મોલકેપ 250નો PE રેશિયો આશરે 33.9 હતો. આ તેના પાંચ વર્ષના મધ્યકથી લગભગ 20% ઊંચો છે, જે ઐતિહાસિક ધોરણે થોડો મોંઘો ગણાય. તેની સામે નિફ્ટી મિડકેપ 150 વાજબી મૂલ્યની નજીક હતો, આશરે 30.2ના PE પર, પોતાના પાંચ વર્ષના મધ્યકથી સહેજ જ ઊંચો. લાર્જકેપ શેર, ઉપર જણાવ્યા મુજબ, આ ગાળામાં સસ્તા થયા હતા.
એટલે 'બજાર' ભલે એક સપાટ આંકડા તરીકે દેખાય, અત્યારે તે ખરેખર ત્રણ અલગ બજાર છે. ત્રણેય અલગ ગતિએ અને અલગ વેલ્યુએશનથી ચાલે છે. જે પોર્ટફોલિયો મુખ્યત્વે લાર્જકેપમાં છે, તેને આ ગાળો સ્મોલકેપ ધરાવતા પોર્ટફોલિયો કરતાં તદ્દન અલગ અનુભવાયો હશે.
ભાવ કમાણી કરતાં પાછળ કેમ રહી જાય છે
બજાર કમાણીના વધારાનું વળતર તરત આપતું નથી. રોકાણકારો એ કમાણી માટે કેટલી કિંમત ચૂકવવા તૈયાર છે, તે કંપનીના પરિણામ ઉપરાંત બીજાં ઘણાં પરિબળો પર આધાર રાખે છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, વ્યાજદરની અપેક્ષા, રૂપિયાની ચાલ અને ભૂ-રાજકીય જોખમ, આ બધું અસર કરે છે. જ્યારે આમાંનાં ઘણાં પરિબળો એકસાથે અનિશ્ચિત રહે, ત્યારે કંપનીઓ સારો દેખાવ કરતી હોવા છતાં વેલ્યુએશન ઘટે અથવા સ્થિર રહે. છેલ્લાં બે વર્ષમાં મહદ્અંશે આવું જ બન્યું છે.
બે સપાટ વર્ષ આંકડા કરતાં વધુ કપરાં કેમ લાગે છે
સપાટ ગાળા આંકડાની સરખામણીએ વધુ કપરા લાગવા પાછળ એક માનસિક કારણ છે. માણસના મનમાં નુકસાનની કે કંઈ આગળ ન વધવાની તકલીફ, એટલા જ ફાયદાના આનંદ કરતાં વધુ ઊંડી અસર કરે છે. પોર્ટફોલિયો બે વર્ષથી જ્યાં હતો ત્યાં જ છે એ જોઈને જે અકળામણ થાય છે, તે ખરેખરના આંકડા કરતાં ઘણી વધારે લાગે છે.
બે વર્ષથી 'બજાર અટકેલું છે' તેવા સમાચારો આ લાગણીને વધુ મજબૂત કરે છે. એકસરખા લાગતા સમાચારો યાદ રહી જાય છે અને તેના પરથી સામાન્ય તારણ કાઢવું સહેલું બને છે. જ્યારે અંદરનું ચિત્ર એના કરતાં ઘણું વધુ સ્તરવાળું છે. કમાણી વધી રહી છે, વેલ્યુએશન ફરી ગોઠવાયું છે, અને બજારના જુદા જુદા ભાગ જુદી રીતે વર્તે છે.
નિયમિત SIP કરનારા માટે આ બે વર્ષનો અર્થ અલગ છે
જો તમે આ આખા ગાળા દરમિયાન SIP ચાલુ રાખી હોય, તો સપાટ બજાર પાછળ એક વાત છુપાયેલી છે. SIP ને આનો ખાસ લાભ મળે છે. તમે બે વર્ષ દરમિયાન જુદા જુદા ભાવે યુનિટ ખરીદ્યા છે, ફક્ત એક ટોચ પર નહીં. તાજેતરના વેલ્યુએશન સુધારા દરમિયાન પણ તમારી ખરીદી ચાલુ રહી. સેન્સેક્સ-નિફ્ટી માટે સપાટ બે વર્ષ અને શિસ્તબદ્ધ SIP રોકાણકારના ખરીદભાવ માટે સપાટ બે વર્ષ, આ બંને એક વાત નથી.
આ જ જગ્યાએ SIP નું ગણિત ખરેખર કામ આવે છે. આ બે વર્ષના દરેક માસિક હપ્તાએ અલગ ભાવે યુનિટ ખરીદ્યા. કેટલાક સપ્ટેમ્બર 2024ની ટોચ નજીક, ઘણા 24,000 તરફના ઘટાડા દરમિયાન, અને કેટલાક તાજેતરના સુધારા દરમિયાન. SIP માં આપોઆપ થતું આ સરેરાશીકરણ આવા જ ગાળા માટે બનેલી પદ્ધતિ છે. બે વર્ષનો સપાટ નિફ્ટી ચાર્ટ એક લમ્પ-સમ ખરીદી સાથે જુદો દેખાય છે, અને બે વર્ષના પથરાયેલા ખરીદ-બિંદુ સાથે તદ્દન જુદો.
આ પ્રકારનો ગાળો ધીરજની સૌથી વધુ કસોટી કરે છે. કંઈ નાટ્યાત્મક બનતું નથી, એટલે એવું માની લેવાય છે કે કંઈ સારું પણ બનતું નથી.
આમાંનું કંઈ પણ બજાર હવે પછી શું કરશે તેની આગાહી નથી. એવી ખાતરી કોઈ આપી શકે નહીં. છેલ્લાં બે વર્ષમાંથી શીખવા જેવી વાત સાદી છે. સેન્સેક્સ-નિફ્ટીનો સપાટ આંકડો હંમેશાં સપાટ સ્થિતિ નથી દર્શાવતો. આ તફાવત સમજવો, હવે પછી શું થશે તેની અટકળ કરવા કરતાં વધુ ઉપયોગી છે.
લેખક વિશે
Aditya Patel
Co-Founder | Research & Investment
B.E. in Civil Engineering · M.B.A. in Finance · NISM-certified Research Analyst · NISM-certified Equity Derivatives
With a passion for financial markets spanning more than a decade, Aditya's work is centred around understanding businesses, markets, and the sectors in which they operate. He believes that meaningful wealth creation is built over the long term through disciplined investing, continuous learning, and informed decision-making. His primary focus is equity and sector-specific research — he continuously studies companies, industries, and market trends, with this research forming an important part of the stock and mutual fund selection process at Vision Investment.
“Good investing begins with good research — and good research never stops.”
સહ-સ્થાપક
Dip Modi
Co-Founder | Mutual Funds, Insurance & Taxation
B.Com. in Taxation · LL.B. · NISM-certified Equity Derivatives · AMFI-certified Mutual Fund Distributor
With more than a decade of interest and experience in financial markets, Dip brings a complementary perspective to Vision Investment, combining investment knowledge with a strong understanding of taxation, mutual funds, and insurance. He has been involved in GST-related matters since the introduction of GST in India, developing practical experience in the evolving tax and compliance environment. His primary areas of focus are mutual fund investments, insurance solutions, and taxation-related matters — helping clients understand the financial and tax implications of their decisions.
“The right financial decision is not only about returns — it is about understanding the complete picture.”
